Κενταύρια (centaurea cyanus) από τον Χείρωνα στο σήμερα

Centaurea cyanus
Το πανέμορφο φυτό Κενταύρια, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα φέρει το όνομα του ονομαστού Κένταυρου Χείρωνα, δασκάλου του Ασκληπιού, αλλά και του ίδιου του Απόλλωνα, του Αχιλλέα και του Ιάσονα. Στην Τιτανομαχία, ο Χείρωνας ήταν με το μέρος του Ηρακλή εναντίον των Κενταύρων, όμως εκείνος τον πλήγωσε κατά λάθος με ένα βέλος ποτισμένο με το δηλητήριο της Λερναίας Ύδρας. Τότε ο Χείρωνας χρησιμοποίησε την Κενταύρια ως θεραπευτικό μέσο και θεράπευσε την πληγή του. 

Η Κενταύρια είναι ένα ποώδες ανθεκτικό φυτό και ενδημικό σε πολλές χώρες της Ευρώπης, αλλά και της Β.Αμερικής και ανήκει στην οικογένεια της μαργαρίτας. Απαντάται ανάμεσα στις καλλιέργειες σιτηρών και στους χέρσους αγρούς. Μερικές ποικιλίες όμως καλλιεργούνται και στους κήπους. Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα και γονιμοποιούνται από τις μέλισσες και άλλα έντομα. Υπάρχουν περίπου 500 είδη Κενταύριας, εκ των οποίων στην Ελλάδα 70, με γνωστότερο το είδος Centaurea cyanus, που στους Αρχαίους Έλληνες έφερε το όνομα Κυανός. Τα άνθη χρησιμοποιούνται συχνά σαν προσθετικό αφεψημάτων, στα οποία δίνουν ευχάριστη όψη, καθώς η μπλε χρωστική ουσία τους χρησιμοποιείται για τον χρωματισμό ζάχαρης και γλυκισμάτων. Ακόμα και οι νεαροί βλαστοί του φυτού είναι βρώσιμοι. Τα άνθη μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε σαλάτες ωμά ή μαγειρεμένα. 


Centaurea Cyanous L

Στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιούσαν το Κενταύριο σαν κολλύριο για θεραπεία των παθήσεων των ματιών. Από τα μέσα του 16ου αιώνα γνωστοί βοτανολόγοι, συμπεριέλαβαν τη γαλάζια Κενταύρια στον κατάλογο των θεραπευτικών βοτάνων. Ο βοτανολόγος Κούλπεπερ αναφέρει ότι τα ξερά φύλλα του φυτού μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν ίαμα κατά του δηλητήριου του σκορπιού. Ο Μ. Grieve συνιστούσε το βότανο για το πλύσιμο των ματιών και ως στυπτικό στοματικό διάλυμα. Ακόμα και η Γαλλική Ιατρική Ακαδημία το σύστηνε δυναμωτικό και αντιφλεγμονώδες μέσο για τα μάτια. Το φυτό περιέχει την κνικίνη ή κενταυρίνη, μία πικρή ουσία . Τα άνθη περιέχουν ένα γλυκοσίδιο, την κυανιδίνη καθώς και την ανθοκυαμίνη η οποία έχει στυπτικές, βακτηριοκτόνες, αντιφλεγμονώδεις και διουρητικές ιδιότητες. Η Centaurea cyanus στα αγγλικά είναι γνωστή ως "cornflower" (λουλούδι των καλαμποκιών) και γερμανικά korn blume επειδή το φυτό φύτρωνε ανάμεσα στις φυτείες καλαμποκιών και σιτηρών. 

Η ιστορία αναφέρει ότι όταν ο Ναπολέων ανάγκασε τη βασίλισσα Λουΐζα της Πρωσίας να απομακρυνθεί από το Βερολίνο, αυτή έκρυψε τα παιδιά της σ' ένα χωράφι σιτηρών όπου φύτρωναν Κενταύριες και για να κάθονται αθόρυβα τα έβαζε να πλέκουν στεφάνια με τα γαλάζια άνθη. Ένα από τα παιδιά της, ο Γουλιέλμος, έγινε αργότερα αυτοκράτορας της Γερμανίας ο οποίος σε ανάμνηση του θάρρους της μητέρας του, έκανε την Κενταύρια εθνικό σύμβολο. Στα γαλλικά η Κενταύρια λέγεται bleuet και με αυτό το όνομα είναι ακόμα και τώρα καθιερωμένη στους κύκλους των ανθοπωλών. 


Johan Vermeer, Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι

Χαρακτηριστικό είναι ένα χαριτωμένο απόσπασμα από το "Λεξικόν φυτολογικόν" του Έλληνα βοτανολόγου Παναγιώτη Γεννάδιου(1915). "Αι ανθοπώλιδες των παρά τας Αθήνας κήπων, εθισθείσαι υπό των παρ' ημίν πιθηκιζόντων, ονομάζουσιν αυτό απο τινος Μπλουέ. Εις την τάξιν των πολιτών, ήτις όφειλε να δίδη το καλόν παράδειγμα εις τον λαόν, απήρεσε το ευπρόφερτον και επεξηγηματικώτατον του είδους ελληνικόν όνομα Κύανος και εξέλεξαν αντ' αυτού το γαλλικόν, το οποίον είναι απλή μετάφρασις του ελληνικού." 
Centaurea cyanus γουρι 2015 Ζολώτας

Στη Γαλλία η Κενταύρια καθιερώθηκε ως σύμβολο της ανακωχής της 11ης Νοεμβρίου 1918 και σύμβολο των βετεράνων. Ο Ολλανδός ζωγράφος Johan Vermeer 1632-1675 αγάπησε πολύ αυτό το μπλε χρώμα της κενταύριας και το χρησιμοποίησε σε πολλούς πίνακες. Η Κενταύρια απετέλεσε και το γούρι αγάπης 2015 από το γνωστό οίκο κοσμημάτων Ζολώτας 

Ράνια Τζεν για τα Βοτανολογικά 

Βιβλιογραφία: 
1.Hellmut Baumann, Le bouquet d’Athéna 
2. Wikipedia