Αλθαία, η πολύτιμη νερομολόχα


Όλα τα αγριολούλουδα είναι αξιοθαύμαστα και διαμορφώνουν τη χαρακτηριστική ομορφιά της ελληνικής φύσης. Τα περισσότερα από αυτά είναι θεραπευτικά, όλα όμως κρύβουν πολλές ιστορίες, που ανάγονται στη μυθολογία και στην ιστορία της αρχαίας ιατρικής. Ένα απλό αγριολούλουδο με μεγάλη ιστορία πίσω του είναι η Αλθαία, κοινώς δενδρομολόχα ή νερομολόχα. Το όνομά της φανερώνει τις θεραπευτικές τις ιδιότητες, καθώς προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη αλθαίνω που σημαίνει θεραπεύω και θεραπεύομαι. Εξού και άλθος= η θεραπεία, αλθεύς= ο θεράπων ιατρός, αλθεστήρια = οι θεραπείες και άλθος ή άλθεξις η θεραπεία. 

Η Αλθαία στην ελληνική μυθολογία ήταν κόρη του βασιλιά Θεστίου και της Ευρυθέμιδας, και αδελφή της Λήδας. Παντρεύτηκε τον Οινέα τον βασιλιά της Καλυδώνας (στην Αιτωλία) και απέκτησε τους Τοξέα, Θυρέα, Κλύμενο, τον ήρωα Μελέαγρο και τις Μελεαγρίδες Γόργη και Δηιάνειρα. Λέγεται βέβαια ότι τον Μελέαγρο τον απέκτησε με τον Άρη. Τα πρώτα στοιχεία για τον μύθο της Αλθαίας βρίσκονται στον Όμηρο και στον Ησίοδο. Στη συνέχεια συμπληρώθηκαν από τους τραγικούς ποιητές και μυθογράφους. Η Αλθαία υπήρξε τραγική μάνα. 

Σύμφωνα με ένα μεταγενέστερο μύθο, όταν ο Μελέαγρος ήταν επτά ημερών, ήρθαν οι τρεις Μοίρες να μοιράνουν το βρέφος. Η πρώτη, η Κλωθώ είπε ότι ο γιος της θα έχει γενναία ψυχή, η Λάχεσις ότι θα είναι ανδρείος και η Άτροπος βλέποντας ένα δαυλό στο τζάκι που καιγόταν απεκάλυψε ότι ο γιός της θα πεθάνει μόλις καεί το ξύλο εντελώς. Τρομαγμένη η μάνα άρπαξε το δαυλό, τον έσβησε και τον έκρυψε σε ένα κιβώτιο για να μην κινδυνεύσει τα παιδί της. Η ίδια όμως η μάνα υπήρξε η αιτία του θανάτου του παιδιού της, καθώς οργίστηκε εναντίον του κάποτε και αρπάζοντας το δαυλό από τον οποίον κρεμόταν το νήμα της ζωής του γιού της, τον έριξε στη φωτιά. Αιτία της οργής της Αλθαίας ήταν το γεγονός ότι στο κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, ο Μελέαγρος πήρε το μέρος της Αταλάντης και συνεπλάκη με τους θείους του και αδελφούς της Αλθαίας. 

Κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου, μαρμάρινη ρωμαϊκή σαρκοφάγος από το Βικοβάρο (Palazzo dei Conservatori, Ρώμη).

Ιδού πως εκτυλίχθηκαν τα πράγματα: Ο Οινέας προσέφερε τους πρώτους ετήσιους καρπούς της χώρας προς όλους τους θεούς εκτός από την Άρτεμη. Τότε η Άρτεμη για να τον τιμωρήσει, έστειλε έναν αγριόχοιρο, που έμεινε στη μυθολογία ως ο Καλυδώνιος Κάπρος. Αυτός προκαλούσε υπερβολικές ζημιές στα χωράφια, αλλά οι άνθρωποι αδυνατούσαν να τον εξοντώσουν. Τότε ο Οινέας οργάνωσε μεγάλο κυνήγι όπου προσκλήθηκαν εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Θησέας ο Πειρίθους, ο Πηλεας και οι θείοι του Μελεάγρου δηλ. οι αδελφοί της Αλθαίας. Μια νεαρή παρθένος, η Αταλάντη ήρθε να λάβει μέρος και διακρίθηκε για την ταχύτητα της και την επιδεξιότητα της. Πληγωμένος από αυτήν ο αγριόχοιρος, υποκύπτει στη συνέχεια από τα χτυπήματα του Μελεάγρου. Ο Μελέαγρος, ερωτευμένος με την Αταλάντη, της προσφέρει το τρόπαιο του κυνηγίου, το κεφάλι και το δέρμα του αγριόχοιρου. Οι θείοι του διαμαρτύρονται και διεκδικούν τα τρόπαια. Ο Μελέαγρος υπερασπίζεται την Αταλάντη. Κατά τη συμπλοκή, οι αδελφοί της Αλθαίας πέφτουν κάτω από τα χτυπήματα του ανεψιού. Η μητέρα του, έξω φρενών παίρνει το δαυλό, τον ρίχνει στη φωτιά και αμέσως ο Μελέαγρος πεθαίνει. Κατά την Ομηρική εκδοχή ο Μελέαγρος υποκύπτει από χτυπήματα από τα βέλη του Απόλλωνα. Η Αλθαία κι η γυναίκα του Κλεοπάτρα αυτοκτόνησαν, όταν έμαθαν το θάνατο του ήρωα. Οι αδελφές του απαρηγόρητες έκλαιγαν πάνω στον τάφο του έως ότου η Άρτεμη συγκινήθηκε και τις μεταμόρφωσε σε πουλιά που κρώζουν και πενθούν τον αδελφό τους. Για τη σχέση του άνθους με την μυθολογική Αλθαία δεν έχουμε πληροφορίες εκτός από την κοινή ονομασία τους. Μετά θάνατο η μυθική Αλθαία μεταμορφώθηκε στο άνθος ή πήρε το όνομα της από το αγριολούλουδο; 

Κυνήγι του Καλυδωνίου Κάπρου σε μελανόμορφο αγγείο από τη Λακωνία, έργο του «Ζωγράφου του Ναύκρατη», περ. 555 π.Χ. (Μουσείο του Λούβρου)

Όπως και να έχει η υπόθεση, η «Αλθαία», η απλή νερομολόχα έχει και αυτή τη δική της ιστορία που ανάγεται στην αρχαιότητα. Η λατινική της ονομασία είναι Alcea rosea ή alcea officinalis και ανήκει στην οικογένεια των μαλαχοειδών(Malvaceae) λόγω της μαλακής υφής των φύλλων της. Είναι φυτό ιθαγενές της Ευρώπης και Δ. Ασίας και το συναντάμε σε όχθες ποταμών και ως καλλωπιστικό σε κήπους. Η νερομολόχα είναι όχι απλά εξ ολοκλήρου εδώδιμη, αλλά έχει και μαλακτική δράση. Τα φύλλα της, τρώγονται μαγειρεμένα ή ωμά, ακόμα και το εσωτερικό των βλαστών. Τα άνθη της προστίθενται στη σαλάτα είτε γίνονται τσάι. Η ρίζα του φυτού δίνει ένα θρεπτικό άμυλο. Οι ρίζες αυτές ήταν έδεσμα τόσο για τους Ρωμαίους όσο και για τους Κινέζους. Αναφέρεται το ίδιο και στη Βίβλο. Για τις θεραπευτικές και μαλακτικές ιδιότητες της αλθαίας έχουμε πολλές μαρτυρίες από την αρχαιότητα. Ο Ιπποκράτης συνταγογραφούσε ένα αφέψημα ριζών αλθαίας για τους μώλωπες και την αιμορραγία. Ο Διοσκουρίδης πρότεινε ρίζα αλθαίας ως κατάπλασμα για τα τσιμπήματα εντόμων και αφέψημα για τον πονόδοντο και τον εμετό, αλλά και αντίδοτο σε δηλητήρια. Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι το μείγμα δενδρομολόχας και κρασιού, ήταν δοκιμασμένο μέσο κατά του βήχα. Ο Οράτιος το αναφέρει ως συστατικό της διατροφής του, αλλά και υπακτικό. Οι Άραβες γιατροί του 10ου αιώνα πρότειναν καταπλάσματα από φύλλα αλθαίας για την αντιμετώπιση φλεγμονών. Οι πρώτοι Ευρωπαίοι παραδοσιακοί θεραπευτές χρησιμοποιούσαν επίσης τη ρίζα αλθαίας τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά για την καταπραϋντική της δράση. Έχουμε ακόμα μαρτυρίες ότι κατά το Μεσαίωνα το καλλιεργούσαν στα μοναστήρια. 

Μια άλλη χρήση των ινών από τους μίσχους είναι για την κατασκευή χαρτιού. Καθώς τίποτα δεν πάει χαμένο από το φυτό αυτό, τα άνθη του μπορούν ακόμα να χρησιμοποιηθούν στο κομπόστ για την ενεργοποίηση των βακτηρίων. Ο σπόρος περιέχει 12% ενός ελαίου ξήρανσης. Και η ανθοκυάνη, ένα κόκκινο συστατικό των λουλουδιών χρησιμοποιείται ως βάμμα του ηλιοτροπίου . Από τα πέταλα επίσης παίρνουμε μια καφέ χρωστική ουσία.

Ράνια Τζεν για τα Βοτανολογικά


Βιβλιογραφία: - Karl Kerényi, Η μυθολογία των Ελλήνων 
- Hellmut Baumann, Τα φυτά στη μυθολογία και την τέχνη των Ελλήνων 
- Ιγνάτιου Μ.Ζαχαρόπουλου, Σύγχρονη πλήρης θεραπευτική με βότανα - Βικιπαιδεία 
- Lidell Scott, Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης