• ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

    Βικογιατροί: οι κομπογιαννίτες μύστες της βοτανολογίας


    Γράφει ο Αυγερινός Γεωργόπουλος

    Το Φαράγγι του Βίκου είναι ένα από τα βαθύτερα και εντυπωσιακότερα φαράγγια της Ευρώπης με μοναδικούς γεωλογικούς σχηματισμούς και σπάνια χλωρίδα. Βρίσκεται 30 χιλιόμετρα μακριά από την πόλη των Ιωαννίνων και εκτείνεται από τα χωριά Μονοδένδρι και Κουκούλι, ως το γεφύρι της Κλειδωνιάς. Αποτελεί τον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού του Αώου – Βίκου και πολλοί το χαρακτηρίζουν ως το ελληνικό καταπράσινο Γκραν Κάνυον. Έχει μήκος δώδεκα χιλιόμετρα, βάθος που ξεπερνά τα 900 μέτρα και 1.100 μέτρα πλάτος. Για τις διαστάσεις του αυτές έχει καταγραφεί στο ρεκόρ Γκίνες ως το βαθύτερο φαράγγι του κόσμου σε αναλογία με το πλάτος του. 

                        Το καταπράσινο φαράγγι του Βίκου 


    Τα φαράγγι δημιουργήθηκε από έντονες γεωλογικές ανακατατάξεις και η χλωρίδα που συναντάται στη περιοχή του φαραγγιού είναι ιδιαίτερα μεγάλης ποικιλίας και αρκετά σπάνια. Οι ασβεστολιθικοί σχηματισμοί που σχηματίστηκαν πριν από 37 με 150 εκατομμύρια χρόνια καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του φαραγγιού. Από τα απόκρημνα βράχια κρέμονται πολλά σπάνια λουλούδια και φυτά, ενώ η πυκνή βλάστηση στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής κρύβει τον ήλιο. Σήμερα είναι γνωστό ότι στην περιοχή φυτρώνουν πάνω από 1.800 είδη φυτών, μερικά από τα οποία δεν συναντούνται σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου. Μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα τα βότανα του φαραγγιού χρησιμοποιούνταν από πρακτικούς γιατρούς, τους λεγόμενους «Βικογιατρούς» για θεραπευτικούς σκοπούς. 

    Οι «Βικογιατροί» ήταν θεραπευτές του Ζαγορίου που εμφανίστηκαν τον 17ο αιώνα. Περιπλανώνταν το καλοκαίρι στα βουνά, μάζευαν τα φαρμακευτικά φυτά, παρασκεύαζαν τα βότανά τους και στη συνέχεια έφιπποι γύριζαν τον κόσμο.  Ο άνθρωπος της Ηπείρου ήταν πάντα κοντά στη φύση θεωρώντας τον εαυτό του μέρος της και την ίδια ως μια ζωντανή οντότητα. Η επικοινωνία του με την φύση δείχνει τον βαθύ σεβασμό του προς τις δυνάμεις της που ο ίδιος θεωρεί ζωντανές. Μέσα από αυτή την αντίληψη για την φύση γεννήθηκαν οι παραδοσιακές τέχνες στις οποίες βλέπουμε μια αδιάσπαστη συνέχεια από την αρχαία εποχή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η λαϊκή ιατρική. Μια πρακτική ιατρική που δεν στηρίζεται στην υπόθεση και στο πείραμα αλλά προσεγγίζει την αρχή της αναλογίας ανάμεσα στον άνθρωπο και στα βασίλεια της φύσης. 

    Οι εμπειρικοί γιατροί της Ηπείρου αντλούσαν τις γνώσεις τους από την παρατήρηση και την εμπειρία των προγενεστέρων τους . Η παράδοση λέει ότι ήταν μια κλειστή ομάδα και ότι οι γνώσεις μεταβιβάζονταν μόνο σε εκείνους που ήταν έτοιμοι για αυτό. 

    Οι ίδιοι χρησιμοποιούσαν μια δική τους συνθηματική γλώσσα και όλες οι γνώσεις, οι ουσίες που χρησιμοποιούσαν και ο τρόπος παρασκευής τους ήταν εσωτερική τους υπόθεση. Περίφημοι εμπειρικοί γιατροί υπήρξαν αυτοί που στο τέλος του 17ου αιώνα κατοικούσαν γύρω από την χαράδρα του Βίκου και έγιναν γνωστοί σε όλο τον ελληνικό χώρο ως Βικογιατροί. 

    Λίγη από την γνώση τους έγινε σε εμάς γνωστή από δύο χειρόγραφα που δημοσιεύτηκαν . Αυτό που παρατηρεί κανείς είναι οι ομοιότητες που υπάρχουν με αρχαιότερα κείμενα επειδή τα χειρόγραφα δεν αποτελούνται μόνο από ιατρικές οδηγίες αλλά και από μαγικές που έχουν την βάση τους στους μαγικούς παπύρους του 3ου και 4ου μ.Χ. αιώνα της Αιγύπτου. Μέσα σε αυτά τα χειρόγραφα μπορεί κανείς να διαβάσει οδηγίες πρόβλεψης ψυχικών και σωματικών χαρακτηριστικών, αλλά και της μοίρας ανδρών και γυναικών σε σχέση με τον Ζωδιακό κύκλο, καθώς και εξηγήσεις ονείρων. Η πιο πιθανή υπόθεση για το πως βρέθηκαν αυτά τα στοιχεία στα χέρια αυτών των ανθρώπων είναι ότι κυρίως κάτοικοι της περιοχής Ζαγόρι ταξίδευαν στις χώρες της Βαλκανικής, τη Ρωσία και στην Αίγυπτο και παράλληλα με τις εμπορικές τους δραστηριότητες μετέφεραν και ποικίλες γνώσεις. 

     Ο κώδικας του Διοσκουρίδη
     
    Πώς όμως απέκτησαν τις γνώσεις για τις φαρμακευτικές ιδιότητες των βοτάνων; Οι διάσπαρτες πληροφορίες σε ηπειρωτικές μελέτες για επισκέψεις Βικογιατρών – όπως ο Γεώργιος Τσεκούρας, οι αδελφοί Κοντοδήμου από το Μονοδένδρι, ο Πανταζής Εξάρχου από το Λιασκοβέτσι και ο Ι. Παρτάλης από το Σκαμνέλι– στο Αγιον Ορος οδήγησαν την έρευνα στον Αθω. Η αναζήτηση αποκάλυψε μια σημαντική πληροφορία που ίσως να συνδέει τους Βικογιατρούς με τους αρχαίους Ελληνες θεραπευτές.
    Στο μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας βρίσκεται ο Λαυρεωτικός κώδικας 075 του 10ου αιώνα, ένα από τα σημαντικότερα χειρόγραφα αντίγραφα του «Περί ύλης Ιατρική» του Διοσκουρίδη (1ος αιώνας μ.Χ.). Στα 272 φύλλα του περιέχεται η βοτανική ύλη του μεγαλύτερου φαρμακολόγου της αρχαιότητας, Διοσκουρίδη, στην ελληνική γλώσσα με ζωγραφιές 440 φυτών.
    Μερικά αποσπάσματα από τα χειρόγραφα είναι τα εξής: 

    • «Όταν ο άνθρωπος έχει βήχα να βράσεις πήγανον (ruta graveolens) και να το πίνει , εάν Δε ΄έχει παλιό βήχα μαρανθόσπορο με κρασί να βράσει και να πίνει ταχέως από ένα φλιτζάνι, ας τρώγει από κοντά και πράσα ψημένα με ζάχαρη και θεραπεύεται».

     • «Όταν κάποιος τρώει και δεν χωνεύει να βράσει ρίγανη με κρασί να πιει και διορθώνεται». 

    • «Όποιος κοιμάται βαριά και δεν ξυπνάει, πηγανόσπορο βάλε στο μαξιλάρι του , μάλιστα σε προσκέφαλο και ξυπνάει». 

     • «όταν βουβαθεί ο άνθρωπος τρίψουν άλας, ανακάτωσον με λάδι, δος πιειν και ομιλεί καθαρότατα». 

    • «Όταν τρέχει αίμα από την μύτη κάψε κέρατο βοδιού, κάμε το σκόνη και φύσηξε το με καλάμι». 

    • «Όταν ο άνθρωπος λιποθυμάει πάρε ξηρό βασιλικό και βάλτο σε νερό ή σε άσπρο κρασί να μουσκέψει και ας πίνει από αυτό». 


    • «Εις δάγκωμα όφεως 3 δράμια αφιόνι ,3 δράμια νισιατίρι , 3 κεφάλια σκόρδα βάλτα με ξινόγαλο ή μαρκάτο (γιαούρτι) και άλειψε όλο το μέρος ολόγυρα». 

    Υπάρχουν και αποσπάσματα με μαγικό χαρακτήρα όπως:

     • «όταν έχεις κανένα εχθρό και φοβάσαι γράψε το όνομα του ΄εις ένα φύλλο δάφνης και βάλτο στο πόδι σου και περπάτα όπου θες και δεν φοβάσαι ποια από αυτόν». 

     • «δια να είναι ο άνθρωπος πάντοτε ευτυχής , να πάρει την καρδιά της αρκούδας και αλάτισε την με κεχρί και ξήρανε την και βαστά την επάνω σου». 

     Μέσα σε όλα αυτά βλέπουμε μια παράδοση χρόνων και μια διαφορετική προσέγγιση της φύσης και την βαθιά αλληλεξάρτηση του ανθρώπου με αυτήν. Κάτι που όλο και φθίνει. Οι βοτανολόγοι του 19ου και 20ού αιώνα πάντοτε αναφέρονται στις φαρμακευτικές ιδιότητες των φυτών της χαράδρας του Βίκου, συνεχίζοντας μια παράδοση αιώνων. Σε αυτή την περιοχή που έζησαν οι πολυθρύλητοι Βικογιατροί. 

    Είτε από ιστορική άποψη είτε από λαογραφική, οι εμπειρικοί γιατροί του Βίκου έδιναν ελπίδα και ανακούφιση στους ανθρώπους, και όσο κι αν προσπαθήσεις να υποβαθμίσεις την επιστημονική τους κατάρτιση (η οποία δεν υφίσταται δηλαδή) θα ανακαλύψεις πως τα γιατροσόφια τους δεν ήταν καθόλου τυχαία. 

    Οι εμπειρικοί αυτοί γιατροί του Βίκου, που δεν ήταν μόνιμα εγκατεστημένοι, αλλά περιόδευαν από τόπο σε τόπο, πολλοί απ' αυτούς πεζή, κρατώντας για στήριξη και για προστασία τους ένα ραβδί. Γι' αυτό τους αποκαλύσαν και "ματσουκάδες". Άλλοι ταξίδευαν έφιπποι, με συνοδούς, που τους ντελάλιζαν, προσφωνώντας τους "εξοχωτάτους". Στους Βικογιατρούς έδωσαν μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων από τους Τούρκους το παρατσούκλι «κομπογιαννίτες». 

     Η λέξη «κομπογιαννίτης» βγαίνει είτε από το κομπώνω = εξαπατώ και γιαννίτης = Ιωαννίτης (ή γιανίτης εκ του υγιαίνω και γράφεται με ένα ν) είτε γιατί είχαν τα βότανα δεμένα σε κόμπους μαντιλιών είτε γιατί χρησιμοποιούσαν κόμβους - ρίζες βοτάνων για θεραπευτικούς σκοπούς.


     Όποια όμως και αν είναι η προέλευση της λέξης, είναι απολύτως σίγουρο πως δεν τους άξιζε. Δεν τους άξιζε, γιατί η ιατρική εκείνη την εποχή ήταν σε νηπιακή κατάσταση, ενώ οι ίδιοι είχαν αποκτήσει σπουδαία εμπειρική γνώση. Επιπλέον είχαν την εμπιστοσύνη του απλού λαού, τον οποίον γέμιζαν με ελπίδα, ενώ οι επιτυχίες και η φήμη τους είχαν φθάσει μέχρι και τα ανάκτορα του Τούρκου σουλτάνου. 

    Δια την ζάλην ... πήγανον, άνηθον, μάλαθρον βράσον δος πιείνα και ιάται. 

    Μάσα και αγριοσταφίδα και μαστίχη και ιαθήσεται... Πολλά από τα βότανα που χρησιμοποιούσαν οι βικογιατροί έχουν πράγματι θεραπευτικές ιδιότητες. 

    «Στουμπίσου τα φύλλα του κορακόχορτου και πάρε τον ζουμόν και ήπιε τον και η καρδιά σου θε να γιάνει», αναφέρει ο λαϊκός ποιητής. 

    Θεράπευαν επίσης με άνθη, φύλλα και κοτσάνια από βότανα, που μάζευαν κατά προτίμηση από το φαράγγι του Βίκου. Από εκεί το δεύτερο όνομά τους: Βίκος + γιατρός = Βικογιατρός. 

    Κάποια από τα βότανα που κυρίως χρησιμοποιούσαν:

                 ΤΟ ΚΟΡΑΚΟΧΟΡΤΟ (Digitalis grandiflora) 


     Το κορακόχορτο είναι ένα από τα τρία είδη (τα άλλα δύο είναι η Digitalis lavata και η Digitalis laevicata) του δηλητηριώδους φυτού Digitalis, που φυτρώνουν στο φαράγγι του Βίκου. Με το φυτό αυτό οι βικογιατροί θεράπευαν τις αρρώστιες της καρδιάς. Το φυτό αυτό περιέχει 63 γλυκοσίδια, όπως η διγιταλίνη, η διγιτοξίνη και η γιτοξίνη, καθώς επίσης σαπωνίνες και το ένζυμο διγιταλονιδάση. Το ένζυμο αυτό με το όνομα «Δακτυλίτης» χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στην φαρμακευτική βιομηχανία, αφού σκόνη από ξεραμένα φύλλα του κυκλοφορεί σε χάπια, υπόθετα κλπ. για τη θεραπεία καρδιακών νοσημάτων. Οι καρδιοτονωτικές του ιδιότητες περιγράφηκαν πρώτη φορά το 1775. 

                    ΤΟ ΣΚΟΡΠΙΔΙ (Ceterach officinarum) 


    Το σκορπίδι ή χρυσόχορτο των βικογιατρών είναι μια ποώδης πολυετής φτέρη που χρησιμοποιούσαν για να «ρίχνουν» τις πέτρες των νεφρών. Η τανίνη και τα οργανικά οξέα που περιέχει βοηθούσαν σε αυτό. Το σιρόπι του χρησιμοποιείται από τη φαρμακοποιία μέχρι σήμερα σαν αποχρεμπτικό για την καταπολέμηση πνευμονικών παθήσεων. Στην Κεντρική Ευρώπη είναι προστατευόμενο φυτό. 

            ΤΟ ΑΓΡΙΟΤΡΙΦΥΛΛΙ (Psoralea bituminosa) 


    Σε κάποιες συνταγές οι βικογιατροί συνιστούν το αγριοτριφύλλι για την καταπολέμηση της ψωρίασης, της λεύκης και της φαλάκρας. Το φυτό περιέχει φουκομαρίνες και στην Κίνα οι ουσίες αυτές, όπως οι psoralen, χρησιμοποιούνται σήμερα με επιτυχία για τη θεραπεία της φαλάκρας και της λεύκης, ενώ υπάρχουν σύγχρονα φάρμακα, που περιέχουν φουκομαρίνες, χρησιμοποιούνται από τις φαρμακοβιομηχανίες για τη συμπτωματική θεραπεία της ψωρίασης. 

            ΤΟ ΚΟΥΤΣΟΥΛΟΧΟΡΤΟ (Nigela damascena)


     Ένα από τα πιο σημαντικά βοτάνια των βικογιατρών ήταν και το κουτσουλόχορτο ή μαυροκούκι. Το έδιναν στις λεχώνες για να κατεβάσουν γάλα και στους υπερτασικούς. Το φυτό χρησιμοποιήθηκε σε πολλά ιατρικά πειράματα. Περιέχει σαπωνίνη, ένα αιθέριο έλαιο και ένα αλκαλοειδές, τη δαμασκελίνη, η οποία επειδή προκαλεί χαλάρωση του μυϊκού τοιχώματος των αγγείων, ρίχνει την πίεση. Τα τελευταία χρόνια δύο ουσίες που περιέχει το φυτό, η θμοκινόνη και η νιγγελόνη, αποδείχθηκε ότι έχουν πολλαπλές θεραπευτικές ιδιότητες, ακόμα και αντικαρκινικές. 

             ΤΟ ΣΠΑΘΟΧΟΡΤΟ (Hypericum perforatum) 


    Το βότανο που χρησιμοποιούσαν πιο πολύ από κάθε άλλο οι βικογιατροί ήταν το σπαθόχορτο ή βαλσαμόχορτο, με το οποίο επούλωναν τις πληγές. Λογικά, το σπαθόχορτο πρέπει να είναι το «Χερώνειον πάνακες» του Διοσκουρίδη, το υποείδος του Hypericum olympicum, με το οποίο θεράπευε τα δαγκώματα των φιδιών. Ακόμα και σήμερα σε όλη την Ελλάδα το χρησιμοποιούν σαν λάδι για την επούλωση των τραυμάτων. Το φυτό περιέχει ένα αιθέριο έλαιο, ένα γλυκοσίδιο, την υπερικίνη, που είναι κόκκινη χρωστική και ένα φλαβονικό, πολυφαινολικό παράγωγο την υπεροσίδη. 

                    ΤΟ ΠΟΛΥΚΟΜΠΙ (Equisetum telmateia) 


     Το πολυκόμπι είναι ένα ποώδες φυτό που παράγει στείρα και γόνιμα στελέχη. Οι βικογιατροί το χρησιμοποιούσαν για να καταπολεμήσουν τις φλεγμονές του ουροποιητικού συστήματος, τη φυματίωση και τις έντονες έμμηνες αιμορραγίες. Το φυτό χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό από τον 16ο αιώνα. Επειδή είναι πλούσιο σε πυρίτιο και κάλιο χρησιμοποιήθηκε σαν πηγή αλάτων για τον οργανισμό. Περιέχει τα γλυκοσίδια λουτεονίνη και καιμπφερόλη, καθώς και το σαπωνοσίδιο ισοκερσιτρίνη. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού ήταν γνωστές και στους Αιγύπτιους. Το είδος περιέχει ένζυμα που είναι πολύ επικίνδυνα, αν καταναλωθούν. 

              ΤΟ «ΜΕΓΑ ΚΕΝΤΑΥΡΙΟ» (Centaurea cyanus)


     Για να καταπολεμήσουν τη δυσπεψία οι βικογιατροί χρησιμοποιούσαν τη χερώνεια. Αυτό το φυτό πιθανόν να είναι το «μέγα κενταύριο» του Χείρωνα, δασκάλου του Ασκληπιού, για τις ιδιότητες των φαρμακευτικών φυτών και παιδαγωγού του Αχιλλέα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, με το βότανο αυτό ο Χείρων προσπάθησε να θεραπεύσει μια πληγή στο πόδι του Ηρακλή. Επειδή όμως η πληγή δεν έκλεινε, ο Χείρων αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την αθανασία, σε όφελος του Προμηθέα και να δώσει έτσι τέλος στους πόνους του. Το φυτό περιέχει μια πικρή ουσία, την κενταυρίνη ή κνικίνη, και τα άνθη του περιέχουν ένα γλυκοσίδιο, την κυανιδίνη. Οι χημικές αυτές ουσίες, εκτός του ότι χρησιμοποιούνται σαν φυσικά χρωστικά σε μερικά αναψυκτικά, αυξάνουν και την παραγωγή γαστρικών υγρών και σάλιου, βοηθώντας έτσι την πέψη. 

       Ο ΑΜΑΡΑΝΤΟΣ (Sedum hispanicum ή Sedum acze) 


    Για να διακόψουν τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, οι βικογιατροί χρησιμοποιούσαν τον αμάραντο. Το φυτό αυτό περιέχει μια πολύ τοξική ουσία, που ακόμα δεν έχει μελετηθεί, ένα αλκαλοειδές, τη σεμαδίνη, ένα γλυκοσίδιο, τη ρουτίνη, τανίνη και πολλά οργανικά οξέα. Είναι τόσο ερεθιστικό που όταν έρθει σε επαφή με το δέρμα δημιουργεί φλύκταινες. 

    Άλλα βότανα που χρησιμοποιούσαν είναι και τα εξής: 

            Ο ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ ΛΑΔΑΝΙΑΣ (Cutinus hypocistis) 


     Τον «λύκο της λαδανιάς» τον χρησιμοποιούσε ο Διοσκουρίδης για να θεραπεύει τις στομαχικές παθήσεις, ενώ οι Ιπποκράτειοι τον χρησιμοποιούσαν στη λοχεία. Οι βικογιατροί έστυβαν τον χυμό του και τον έδιναν σε όσους είχαν δυσεντερία. 

     Η ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗΣ ΚΟΛΟΜΠΙΝΑ (Aquilegia vulgaris) 


    Είναι ένα από τα πιο όμορφα και σπάνια αγριολούλουδα της Ελλάδας που φυτρώνει και στο φαράγγι του Βίκου. Οι βικογιατροί του χρησιμοποιούσαν σε καταπλάσματα με τα οποία θεράπευαν τις κακοφορμισμένες πληγές. Οι ουσίες που περιέχει, σύμφωνα με κάποιες πρόσφατες χημικές αναλύσεις, «δικαιώνουν» τους κομπογιαννίτες. Τη συναντάμε με το κοινό όνομα «κολομπίνα». 

         ΤΑ ΜΗΛΑ ΤΗΣ ΦΑΣΚΟΜΗΛΙΑΣ (Salvia pomifera) 


     Όταν την επισκεφθεί ένα έντομο, η φασκομηλιά παράγει ένα εξόγκωμα που μοιάζει με μικροσκοπικό μήλο. Τα μικρά αυτά μήλα μάζευαν οι βικογιατροί και τα χρησιμοποιούσαν σε αφυδατωμένους, από διάρροιες, αρρώστους. 

              Ο ΚΡΙΝΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ (Lilium candicum) 


    Ο κρίνος αυτός περιέχει ένα αιθέριο έλαιο με το οποίο οι βικογιατροί θεράπευαν, σε συνδυασμό με σπαθόχορτο, τα εγκαύματα. Επίσης, αφήνοντας τα λουλούδια του κρίνου σε νερό για κάποιες μέρες, τα χρησιμοποιούσαν μετά για να θεραπεύσουν το κριθαράκι και το χαλαζία των ματιών.

                                            ΤΟ ΕΛΕΝΙΟ


     Το ελένιο ίσως είναι το «πάνακες χειρώνιο» του Θεόφραστου, ένα από τα αγαπημένα βότανα του Χείρωνα. Οι βικογιατροί χρησιμοποιούσαν τις ρίζες του για να θεραπεύουν τη βρογχίτιδα, τις πυελονεφρίτιδες και άλλες παθήσεις. Το φυτό χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στη φαρμακευτική βιομηχανία. 

                   Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΚΡΙΝΟΣ (Lilium martagon) 


     Έχει παρατηρηθεί ότι οι ελαφίνες για να έρθουν σε οίστρο τρώνε τα φύλλα του κόκκινου κρίνου. Οι βικογιατροί που γνώριζαν τις διεγερτικές του ιδιότητες το χρησιμοποιούσαν σε ανάλογες περιπτώσεις, όταν βέβαια το έβρισκαν, γιατί το πανέμορφο αυτό φυτό είναι πολύ σπάνιο. 

                     Η ΔΡΑΚΟΝΤΙΑ (Dracunculus vulgaris) 


    Τον χυμό της δρακοντιάς σε συνδυασμό με αυτόν του κοχυλόχορτου (Sedum acrel), δηλαδή ένα κοκτέιλ από τα δύο πιο δηλητηριώδη φυτά της Ελλάδας χρησιμοποιούσαν οι βικογιατροί για να προκαλέσουν αποβολή σε ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. 

                               Η ΙΡΙΔΑ (Iris unguicularis) 


    Η αγγελιαφόρος των θεών, Ίρις, που συνόδευε τις ψυχές στους τόπους της αιώνιας ειρήνης μέσα από το ουράνιο τόξο (σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία), έδωσε το όνομά της στο φυτό αυτό. Οι αρχαίοι αρωμάτιζαν το κρασί με τη ρίζα της και με το αιθέριο έλαιό της καταπολεμούσαν την κακοσμία του στόματος. Οι βικογιατροί έδιναν στα παιδιά ένα ξερό κομμάτι ρίζας που μασώντας το διευκόλυνε την οδοντοφυΐα. Επίσης έφτιαχναν με αυτό μαλακτικά για το στήθος. Στις ρίζες, εκτός από άμυλο και βλεννώδεις ουσίες, περιέχεται και ένα αιθέριο έλαιο με έντονη μυρωδιά μενεξέ. 

          ΤΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΦΥΛΛΟ (Smyrnium rotundifolium) 


    Οι ρίζες και οι καρποί του φυτού χρησίμευαν για τη θεραπεία του άσθματος και του σκορβούτου. 

         ΤΟ ΑΡΣΕΝΙΚΟΒΟΤΑΝΟ (Dactylorhiza sambucina) 


    Είναι η πιο κοινή ορχιδέα των βουνών γύρω από το φαράγγι του Βίκου. Ιδιαίτερα οι πλαγιές κοντά στο χωριό Βραδέτο την άνοιξη γεμίζουν από τα πανέμορφο αυτό φυτό. Αποξηραμένοι, οι κόνδυλοί του έδιναν ένα μαλακτικό ρόφημα (σαλέπι), που μαλάκωνε τον λαιμό και καταπολεμούσε τη βραχνάδα. 

    «ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΟΦΑΕΙ ΤΟ ΑΙΜΑ» (Poterium verrucosum) 


    Οι ρίζες του φυτού μαζί με ρίγανη βρασμένες έδιναν ένα πικρό ποτό, με το οποίο οι βικογιατροί σταματούσαν τη διάρροια και την απώλεια του αίματος από το έντερο. Το καινούργιο επιστημονικό όνομα του φυτού, sanquisorba (που στα λατινικά σημαίνει «αυτό που απορροφάει το αίμα»), συνηγορεί με τις ιδιότητες που του προσέδιδαν οι κομπογιαννίτες. Το φυτό πάντως είναι φαγώσιμο και πολλοί το προσθέτουν στις σαλάτες. 


                     ΤΟ ΣΦΟΝΔΥΛΙ (Heracleum sphondulium) 


    Το σφονδύλι των βικογιατρών είναι πολυετές ποώδες φυτό που ανήκει στα Σκιαδανθή. Το χρησιμοποιούσαν σαν τονωτικό στους βαριά αρρώστους, που ο οργανισμός τους είχε καταπέσει. Οι θεραπευτικές του ιδιότητες οφείλονται σ’ ένα αιθέριο έλαιο. Όταν όμως έρθει σε επαφή με το δέρμα μπορεί να προκαλέσει έντονο ερεθισμό. Σε κάποιες χώρες της ανατολικής Ευρώπης φτιάχνουν και ένα είδος μπίρας από τα φύλλα του. 

    Πηγές-Βιβλιογραφία
    1.  Αλμπέρ Ντιμόν " Οι Βούλγαροι" Έκδοση  1881
    2. Τα φαρμακευτικά βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες, Λάμπρου Π. Σπύρου, Αγροτικός εκδοτικός οίκος, Αθήνα 1981
    3. Κωνσταντίνος Σάθας  άρθρο του (1883) τιτλοφορούμενο "Η ιατρική εν Ελλάδι"
    4.Αρ. Κουρτίδης, «Ο πυρπολητής», περιοδικό «Εστία» (1885)
    5.Ερευνητική εργασία 3ου Γ.Ε.Λ Ν. Φιλαδέλφειας Μίλτος Κουντουράς

    Ιστότοποι- Πηγ΄φε φωτογραφιών
     http://iliochori.blogspot.com/2011/01/blog-post_3675.html
     https://www.slideshare.net/catherineziavrou/ss-34441404
     http://thesecretrealtruth.blogspot.com/2015/11/blog-post_469.html
     https://ellas2.wordpress.com/2016/03/18/%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CF%84%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B2%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%85/
     http://peritexnisologos.blogspot.com/2015/11/blog-post_86.html
    • ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ ΣΤΟ Blogger
    • ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ ΣΤΟ Facebook

    0 σχόλια:

    Δημοσίευση σχολίου

    Item Reviewed: Βικογιατροί: οι κομπογιαννίτες μύστες της βοτανολογίας Rating: 5 Reviewed By: Βοτανολογικά
    Scroll to Top